Bạn có bao giờ xem hoạt hình Chibi Maruko-chan rồi cảm thấy ấm lòng mỗi khi nghe giọng người bà hiền hậu cất lên không? Đằng sau nhân vật quen thuộc đó là giọng nói của nữ seiyuu Sasaki Yuko – một trong những nghệ sĩ lồng tiếng kỳ cựu của Nhật Bản. Và mới đây, bà đã lên tiếng về một mối lo ngày càng lớn trong thời đại AI: giọng nói của con người đang bị sao chép, tái tạo và sử dụng mà không cần sự cho phép của chính chủ nhân nó.
Khi AI có thể “nhái” giọng bất kỳ ai
Công nghệ AI tạo sinh (generative AI) đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Chỉ cần một lượng dữ liệu âm thanh nhất định, các mô hình AI hiện nay có thể tái tạo giọng nói của một người với độ chân thực đáng kinh ngạc – đến mức người nghe khó phân biệt được đâu là giọng thật, đâu là giọng máy tổng hợp.
Theo bài phỏng vấn đăng trên báo Asahi, seiyuu Sasaki Yuko cho biết bà cảm thấy lo ngại sâu sắc trước thực trạng này. Trên internet hiện đã xuất hiện nhiều công cụ cho phép người dùng “chơi” với giọng của các seiyuu nổi tiếng – tức là nhập văn bản bất kỳ rồi nghe AI đọc bằng giọng của nghệ sĩ đó, hoàn toàn không có sự đồng ý của họ. Không chỉ dừng lại ở mục đích giải trí cá nhân, một số người còn sử dụng những giọng tổng hợp này vào mục đích thương mại.
“Tốc độ tiến bộ của AI tạo sinh đáng sợ đến mức kinh ngạc,” bà Sasaki chia sẻ. “Giọng nói là chính tôi – không phải dữ liệu để người khác tùy ý sử dụng.”
Nhật Bản bắt đầu xây dựng “quyền với giọng nói”
Trong bối cảnh đó, một bước tiến pháp lý quan trọng vừa được thực hiện tại Nhật Bản. Hội đồng nghiên cứu của Bộ Tư pháp Nhật đã chính thức ghi nhận rằng giọng nói cũng nằm trong phạm vi bảo vệ của “quyền không bị sử dụng tùy tiện” (midari ni riyō sarenai kenri) và “quyền công khai” (publicity-ken).
Đây là tín hiệu tích cực không chỉ với giới seiyuu mà còn với toàn xã hội Nhật Bản. Đặc biệt, khái niệm “quyền không bị sử dụng tùy tiện” được xây dựng theo hướng áp dụng cho tất cả mọi người – không phân biệt chuyên nghiệp hay nghiệp dư. Có nghĩa là về lý thuyết, ngay cả một người bình thường cũng có quyền yêu cầu bảo vệ nếu giọng nói của họ bị AI sao chép và dùng sai mục đích.
Bà Sasaki nhấn mạnh rằng đây là “bước tiến lớn cho cả seiyuu lẫn nền văn hóa Nhật Bản,” và việc bảo vệ giọng nói con người trong kỷ nguyên AI là điều vô cùng cần thiết.
Không chỉ là chuyện của nghệ sĩ Nhật
Câu chuyện của seiyuu Sasaki Yuko phản ánh một vấn đề toàn cầu đang nóng lên từng ngày. Không chỉ tại Nhật, nhiều quốc gia trên thế giới đang đau đầu tìm cách cân bằng giữa sự phát triển của công nghệ AI và việc bảo vệ quyền cá nhân – trong đó có quyền với giọng nói, hình ảnh, và bản sắc của mỗi người.
Các nền tảng mạng xã hội lớn như YouTube, TikTok cũng đang phải đối mặt với làn sóng nội dung giả mạo sử dụng giọng AI của người nổi tiếng. Một số ca sĩ, diễn viên lồng tiếng tại Mỹ và Hàn Quốc đã phải lên tiếng công khai hoặc nhờ đến pháp lý để ngăn chặn việc giọng của họ bị sử dụng trái phép.
Người Việt tại Nhật cần biết gì?
Với cộng đồng người Việt đang sinh sống và làm việc tại Nhật – đặc biệt những ai hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo nội dung, lồng tiếng, làm video YouTube hay TikTok – đây là vấn đề đáng quan tâm.
- Nếu bạn làm nội dung sáng tạo: Hãy cẩn thận khi sử dụng các công cụ AI tạo giọng nói – đặc biệt nếu đó là giọng của nghệ sĩ thật. Việc dùng giọng AI sao chép người khác cho mục đích thương mại có thể vi phạm pháp luật, kể cả tại Nhật lẫn tại Việt Nam.
- Nếu bạn làm việc trong ngành lồng tiếng hoặc podcast: Giọng nói của bạn là tài sản. Hãy lưu ý các điều khoản khi ký hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến việc ghi âm và sử dụng dữ liệu giọng nói.
- Nếu bạn là người dùng thông thường: Hãy ý thức rằng chia sẻ hoặc sử dụng nội dung giọng AI giả mạo người khác – dù là để vui – cũng có thể gây hại cho người trong cuộc và tiếp tay cho hành vi vi phạm quyền riêng tư.
Khung pháp lý tại Nhật đang được xây dựng và dần hoàn thiện. Đây là thời điểm tốt để mỗi người nâng cao nhận thức về quyền cá nhân trong thế giới số.
Giọng nói – thứ không thể copy và paste
Câu nói của seiyuu Sasaki Yuko – “Giọng nói là chính tôi” – không chỉ là lời bộc bạch của một nghệ sĩ. Đó là lời nhắc nhở rằng dù AI có thể bắt chước, tái tạo và tổng hợp, thì giọng nói vẫn gắn liền với con người – với ký ức, cảm xúc và danh tính của từng cá nhân. Bảo vệ giọng nói, suy cho cùng, là bảo vệ chính con người trong thời đại số.
Gửi phản hồi