Chính phủ bắt đầu rà soát hệ thống
Chính phủ Nhật Bản đang bắt đầu xem xét lại cách quản lý trợ cấp sinh hoạt đối với người nước ngoài, một vấn đề lâu nay vẫn gây nhiều tranh luận trong xã hội. Bộ trưởng Y tế, Lao động và Phúc lợi Kenichiro Ueno cho biết chính phủ sẽ tiến hành thu thập dữ liệu thực tế về những người nước ngoài đang nhận hỗ trợ tương tự trợ cấp sinh hoạt. Theo ông, việc nắm rõ thực trạng là bước đầu tiên trước khi đưa ra bất kỳ thay đổi chính sách nào trong tương lai.
Cơ chế trợ cấp hiện nay
Theo luật hiện hành, Luật Trợ cấp sinh hoạt (生活保護法) quy định đối tượng được hưởng trợ cấp là “mọi công dân Nhật Bản”. Điều này cũng được khẳng định trong phán quyết của Supreme Court of Japan năm 2014 rằng người nước ngoài không có quyền pháp lý trực tiếp đối với chế độ này.
Tuy nhiên, từ năm 1954, Bộ Y tế Nhật Bản đã ban hành một thông báo hành chính cho phép chính quyền địa phương hỗ trợ người nước ngoài gặp khó khăn theo cách tương tự như trợ cấp sinh hoạt vì lý do nhân đạo. Nhờ đó, trong nhiều thập kỷ qua, một số nhóm người nước ngoài vẫn có thể nhận hỗ trợ nếu đáp ứng điều kiện nhất định.
Những nhóm người nước ngoài được nhận hỗ trợ
Hiện nay, người nước ngoài có thể được xem xét nhận hỗ trợ tương tự trợ cấp sinh hoạt nếu thuộc các nhóm sau:
- Người có tư cách cư trú dựa trên quan hệ gia đình như vĩnh trú (永住者), định trú (定住者), vợ hoặc chồng của người Nhật.
- Đặc biệt vĩnh trú (特別永住者) – chủ yếu là cộng đồng người Hàn Quốc và Triều Tiên sống lâu năm tại Nhật.
- Người tị nạn được công nhận theo luật nhập cư.
Trong khi đó, những người có visa lao động thông thường về nguyên tắc không thuộc đối tượng nhận hỗ trợ này.
Quy mô người nước ngoài nhận trợ cấp
Theo các dữ liệu nghiên cứu về chính sách di cư, trong tổng số khoảng 2 triệu người đang nhận trợ cấp sinh hoạt tại Nhật Bản, người nước ngoài chiếm khoảng 3,25%, tương đương khoảng 65.000 người.
Trong số này, các quốc tịch chiếm tỷ lệ cao nhất gồm:
- Hàn Quốc và Triều Tiên: 50,9%
- Trung Quốc: 16,3%
- Philippines: 14,9%
- Brazil: 5,3%
Bốn nhóm này chiếm gần 90% số người nước ngoài đang nhận hỗ trợ. Nhiều chuyên gia cho rằng phần lớn người Hàn Quốc và Triều Tiên trong thống kê này là những người cao tuổi thuộc cộng đồng sinh sống lâu đời tại Nhật.
Người tị nạn và người tránh chiến tranh
Một yếu tố mới trong những năm gần đây là sự xuất hiện của người tị nạn hoặc người tránh chiến tranh. Ví dụ, sau cuộc chiến tại Ukraine, một số người Ukraine đã sang Nhật sinh sống với tư cách tránh chiến tranh.
Theo cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Nhật Bản, tính đến đầu năm 2026 có khoảng 1.967 người Ukraine đang ở Nhật. Một số trong số họ đã được chuyển sang tư cách cư trú “định trú”, qua đó có thể thuộc diện được xem xét hỗ trợ tương tự trợ cấp sinh hoạt.
Kế hoạch quản lý mới từ năm 2027
Chính phủ Nhật Bản dự kiến từ tháng 6 năm 2027 sẽ sử dụng hệ thống My Number để liên kết dữ liệu giữa các cơ quan. Hệ thống này cho phép:
- Kiểm tra tư cách cư trú của người nhận trợ cấp
- Thu thập dữ liệu toàn quốc về người nước ngoài sử dụng hệ thống hỗ trợ
- Giúp chính quyền địa phương quản lý minh bạch hơn
Theo Bộ Y tế Nhật Bản, việc thu thập dữ liệu này nhằm đảm bảo hệ thống trợ cấp được vận hành đúng mục đích và công bằng.
Tranh luận trong xã hội
Kế hoạch rà soát trợ cấp sinh hoạt đối với người nước ngoài đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều.
Một số chuyên gia cho rằng việc minh bạch hóa dữ liệu là cần thiết trong bối cảnh Nhật Bản có ngày càng nhiều người nước ngoài sinh sống. Tuy nhiên, nhiều tổ chức xã hội lại lo ngại rằng các chính sách mới có thể tạo ra định kiến rằng người nước ngoài lạm dụng trợ cấp, trong khi phần lớn những người nhận hỗ trợ là những người đã sinh sống lâu dài và đóng góp cho xã hội Nhật.
Trong bối cảnh Nhật Bản đang bước vào giai đoạn già hóa dân số và thiếu lao động nghiêm trọng, cách cân bằng giữa an sinh xã hội, công bằng và hội nhập đa văn hóa sẽ tiếp tục là một bài toán lớn đối với chính phủ trong những năm tới.
Gửi phản hồi