Ở Nhật Bản có một từ lóng nghe vừa cay đắng vừa chua chát: 社畜 (Shachiku).
Dịch sát nghĩa là “gia súc của công ty”.
Một cách gọi mỉa mai dành cho những nhân viên làm việc kiệt sức, sống vì công ty, đặt lợi ích doanh nghiệp lên trên cả đời sống cá nhân.
Nghe nặng nề?
Vì nó phản ánh một thực tế không nhẹ chút nào.
Shachiku là ai?
Hình ảnh quen thuộc:
- Rời nhà khi trời chưa sáng
- Về khi tàu cuối sắp hết chuyến
- Ngủ gật trên tàu điện
- Laptop vẫn mở lúc 11 giờ đêm
Họ không nhất thiết bị ép buộc bằng roi vọt.
Nhưng bị trói bằng văn hóa.
Ở Nhật, làm thêm giờ (残業) từng được xem như biểu hiện của trách nhiệm.
Về sớm đôi khi bị nhìn bằng ánh mắt “thiếu cống hiến”.
Văn hóa trung thành và cái giá phải trả
Sau chiến tranh, Nhật xây dựng mô hình:
- Tuyển dụng trọn đời
- Thăng tiến theo thâm niên
- Trung thành đổi lấy ổn định
Mô hình đó từng tạo nên kỳ tích kinh tế.
Nhưng khi kinh tế chững lại, áp lực không giảm.
Chỉ có bảo đảm là giảm.
Công ty không còn là “gia đình”.
Nhưng kỳ vọng hy sinh thì vẫn còn.
Shachiku ra đời từ nghịch lý ấy.
Không phải ai cũng là nạn nhân
Công bằng mà nói, nhiều người tự nguyện làm việc cật lực vì:
- Muốn thăng tiến
- Muốn chứng minh năng lực
- Muốn đảm bảo thu nhập cho gia đình
Vấn đề không nằm ở chăm chỉ.
Mà ở chỗ:
Khi ranh giới giữa trách nhiệm và tự hủy hoại biến mất.
Khi kiệt sức trở thành bình thường
Nhật Bản từng đối mặt với hiện tượng karoshi – chết vì làm việc quá sức.
Karoshi
Đó không phải chuyện cá biệt.
Mà là hệ quả của một nền văn hóa đặt hiệu suất lên hàng đầu.
Shachiku không phải là người yếu đuối.
Họ là người chịu đựng quá lâu.
Thế hệ mới nghĩ gì?
Người trẻ ngày nay ít chấp nhận trở thành Shachiku hơn.
Họ:
- Chuyển việc nhanh hơn
- Ưu tiên work-life balance
- Không xem công ty là trung tâm cuộc đời
Sự xuất hiện của Freeter, nghỉ việc trả đũa (リベンジ退職), hay làn sóng chuyển việc ồ ạt đều có điểm chung:
Người lao động không còn sẵn sàng hi sinh vô điều kiện.
Nô lệ hay lựa chọn?
Câu hỏi lớn không phải là:
“Shachiku có đáng thương không?”
Mà là:
Một xã hội cần bao nhiêu sự hy sinh để vận hành?
Nếu hệ thống chỉ chạy được khi con người kiệt sức,
thì vấn đề không nằm ở cá nhân.
Sự im lặng trong văn phòng
Shachiku không ồn ào như Bōsōzoku.
Không nổi loạn như Yankii.
Không khép kín như Hikikomori.
Họ vẫn đi làm mỗi ngày.
Vẫn hoàn thành KPI.
Vẫn mỉm cười trong họp.
Nhưng bên trong, có thể chỉ còn mệt mỏi.
Một xã hội mạnh không phải vì người dân chịu đựng tốt.
Mà vì họ không cần phải chịu đựng quá nhiều.
Gửi phản hồi