Bản đồ thế giới treo trên tường lớp học từ thời thơ ấu của hàng tỷ người có thể sắp được thay thế. Ngày 4 tháng 9 năm 2025, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua một nghị quyết mang tính lịch sử, khuyến nghị các quốc gia thành viên và các tổ chức quốc tế ngừng sử dụng bản đồ phép chiếu Mercator và chuyển sang sử dụng bản đồ phép chiếu Equal Earth — loại bản đồ thể hiện kích thước các châu lục một cách chính xác hơn. Nghị quyết được thông qua với 164 phiếu thuận trong tổng số 193 quốc gia thành viên, trong đó có Nhật Bản.
Bản đồ Mercator là gì và tại sao nó bị chỉ trích?
Phép chiếu Mercator được nhà địa lý học người Flemish Gerardus Mercator phát minh từ năm 1569, ban đầu được thiết kế phục vụ mục đích hàng hải. Ưu điểm lớn nhất của nó là giữ nguyên góc độ, giúp thủy thủ vẽ đường đi thẳng trên biển một cách dễ dàng. Tuy nhiên, để làm được điều đó, bản đồ này phải kéo giãn các vùng đất ở gần hai cực Trái Đất, khiến chúng trông lớn hơn thực tế rất nhiều.
Hệ quả là trên bản đồ Mercator, châu Âu và Bắc Mỹ trông khổng lồ, trong khi châu Phi và Nam Mỹ bị thu nhỏ đáng kể so với kích thước thực. Ví dụ điển hình: trên bản đồ Mercator, Greenland trông gần bằng châu Phi, nhưng thực tế châu Phi lớn gấp khoảng 14 lần Greenland. Nhiều học giả và nhà hoạt động xã hội từ lâu đã lên tiếng rằng sự bóp méo này vô tình củng cố tư duy thực dân, hạ thấp tầm quan trọng của các quốc gia ở vùng nhiệt đới — nơi phần lớn là các nước đang phát triển.
Ai đứng sau nghị quyết này?
Nghị quyết do Togo, một quốc gia Tây Phi, đề xuất và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nước châu Phi. Trong nhiều năm qua, các tổ chức dân sự và phong trào xã hội tại châu Phi đã kiên trì vận động để thay thế bản đồ Mercator, xem đây là một phần của cuộc đấu tranh chống lại những di sản của chủ nghĩa thực dân còn sót lại trong đời sống hàng ngày. Nghị quyết thể hiện mối lo ngại rõ ràng rằng việc châu Phi bị vẽ nhỏ hơn thực tế đã ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của thế giới về tầm vóc và tiềm năng của lục địa này.
Nghị quyết khuyến nghị thay thế bằng phép chiếu Equal Earth — một phương pháp chiếu bản đồ được các nhà khoa học phát triển vào năm 2018, có khả năng thể hiện diện tích các châu lục và quốc gia một cách tương đối chính xác hơn so với thực tế. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nghị quyết này không có tính ràng buộc pháp lý — đây là một khuyến nghị mang tính biểu tượng nhưng có trọng lượng chính trị lớn.
Nhật Bản đứng ở đâu?
Nhật Bản là một trong 164 quốc gia bỏ phiếu thuận cho nghị quyết. Đây là tín hiệu cho thấy Tokyo sẵn sàng hưởng ứng xu hướng cải cách trong cách nhìn nhận địa lý thế giới. Dù nghị quyết không bắt buộc thực thi ngay lập tức, việc Nhật Bản đồng thuận có thể mở đường cho những thảo luận trong tương lai về việc cập nhật tài liệu giảng dạy, bản đồ chính thức và các ấn phẩm địa lý tại nước này.
Điều này ảnh hưởng thế nào đến người Việt tại Nhật?
Đối với cộng đồng người Việt đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản, nghị quyết này có thể tạo ra một số thay đổi đáng chú ý trong thời gian tới:
- Sách giáo khoa và tài liệu học tập: Nếu Nhật Bản triển khai thực hiện theo tinh thần nghị quyết, sách giáo khoa địa lý tại các trường học — kể cả các trường có học sinh người Việt — có thể được cập nhật với bản đồ mới.
- Con em học tại Nhật: Trẻ em người Việt đang học tại các trường Nhật Bản sẽ được tiếp cận với cách nhìn địa lý cân bằng hơn, trong đó Việt Nam và Đông Nam Á được thể hiện đúng kích thước thực tế hơn so với bản đồ Mercator truyền thống.
- Nhận thức về châu Á: Trên bản đồ Mercator, khu vực Đông Nam Á vốn đã bị thu nhỏ tương đối. Việc chuyển sang phép chiếu Equal Earth sẽ giúp các nước trong khu vực, bao gồm Việt Nam, được nhìn nhận đúng hơn về mặt quy mô địa lý.
Bản đồ mới có thay thế hoàn toàn bản đồ cũ không?
Thực tế, việc thay đổi một biểu tượng văn hóa đã tồn tại hơn 450 năm không phải chuyện có thể xảy ra trong một sớm một chiều. Bản đồ Mercator đã ăn sâu vào hệ thống giáo dục, truyền thông và nhận thức đại chúng trên toàn thế giới. Nhiều ứng dụng bản đồ kỹ thuật số phổ biến như Google Maps cũng sử dụng phép chiếu tương tự Mercator. Tuy nhiên, nghị quyết của LHQ là một bước ngoặt quan trọng, tạo áp lực và động lực để các quốc gia, tổ chức giáo dục và nhà xuất bản dần dần xem xét lại.
Dù không có tính bắt buộc, thông điệp mà Đại hội đồng LHQ gửi đi rất rõ ràng: đã đến lúc thế giới nhìn nhận lại chính mình — một cách công bằng và chính xác hơn. Đây không chỉ là câu chuyện về bản đồ, mà còn là câu chuyện về sự bình đẳng trong nhận thức toàn cầu.
Gửi phản hồi